Het Onderzoek

Rotterdam Woont Brochure Download de nieuwe beleidsnotitie (PDF, 83,2 KB)

Rotterdam, Zijn Woningen Vroeger en Nu Download Rotterdam: Zijn Woningen Vroeger en Nu (PDF, 2,3 MB)

Rotterdam Woont wil voor de allereerste keer een overzicht geven van de geschiedenis van het wonen in Rotterdam. De initiatiefnemers, architecten Andries van Wijngaarden en Frans Hooykaas, hebben gekozen voor de periode van 1840 tot heden. Deze begindatum staat voor het aantreden van stadsarchitect Rose, kort voor de onstuimige groei van Rotterdam als gevolg van de aanleg van de Nieuwe Waterweg. De nadruk bij dit unieke overzicht ligt bij de ontwikkeling van de woningplattegrond. Het streven is dit overzicht zo volledig en representatief mogelijk te maken; naar schatting moeten hiervoor tussen de 200 en 250 woningbouwprojecten, verdeeld over deze hele periode, worden gedocumenteerd.

Projectbladen, website
Per woning worden een of meer projectbladen gemaakt met daarop alle relevante informatie en in ieder geval een plattegrond op schaal (1:200). Door een website te maken en die regelmatig aan te vullen kunnen de gereedgekomen projectbladen direct worden gepubliceerd; in een later stadium kunnen ze worden gebundeld tot een boek. De website is in 2010 gestart met 25 projecten. Inmiddels telt de website ruim 200 projecten in verschillende stadia van afronding. Er zijn verschillende zoekmogelijkheden ingebouwd: op locatie via aanklikken op de kaart, chronologisch via aanklikken van de tijdbalk en via een database met diverse zoek- en ordeningsmogelijkheden.

Rapportage (tussentijdse dummy)
In het voorjaar van 2012 is een tussentijdse rapportage gemaakt. Deze kan gezien worden als een voorstudie voor een publicatie. Afgezien van de presentatie van 150 uitgewerkte projectbladen zijn in deze rapportage ook enkele andere zaken opgenomen. De projectpresentatie kan als op zichzelf staand overzicht van ruim 150 jaar woningbouwproductie in Rotterdam fungeren, maar is vooral bedoeld als basis voor verder onderzoek. Daarbij blijkt dat de studie van het verleden geen stoffige bezigheid is, maar eerder een inspiratiebron voor de toekomstige woningbouwopgave. Veel nieuwe ideeën blijken al eerder toegepast en van die ervaringen kan gebruik worden gemaakt. Ook is het mogelijk uit de beschikbare gegevens tendensen en ontwikkelingen te onderkennen. 

Wijkbeschrijvingen
De verschillende wijken van Rotterdam hebben een eigen geschiedenis en een eigen stedenbouwkundige karakteristiek. Van dertig wijken en/of buurten worden beschrijvingen gemaakt. Deze beschrijvingen zijn voorzien van statistische gegevens en gekoppeld aan de projecten in de desbetreffende buurt. Op de website zijn inmiddels ongeveer twintig wijkbeschrijvingen te vinden. Zie bijvoorbeeld het Oude Noorden en van het NoordereilandHet Oude Noorden is de grootste stadsvernieuwingswijk van Rotterdam, ontstaan in de tweede helft van de negentiende eeuw. Het is een veelkleurige wijk met een interessante stedenbouwkundige geschiedenis.

Work in progress
Het project Rotterdam Woont is een typisch geval van work in progress. Er is bijna continu sprake van voortschrijdend inzicht en de uiteindelijke selectie van voor de Rotterdamse woningbouw interessante projecten is nog steeds niet definitief te maken. Ook wordt er continu doorgebouwd aan de stad. Een website is dan ook een bijzonder geschikt medium voor dit project: flexibel en in principe oneindig in omvang. Het nadeel is dat bij een vluchtig bezoek van de website op geen enkele wijze de omvang en diepgang van het project duidelijk worden. Het is altijd een tussenstand. Er zijn nog tal van slordigheden, foutjes en witte plekken die een nadere bewerking vragen en de fotografie is nog niet professioneel. De hertekende plattegronden zijn misschien wel het meest compleet afgeronde onderdeel. En dat is maar goed ook, want dat is toch het belangrijkste en onderscheidende aspect van deze studie.

De Atlas van de Rotterdamse woningbouw
Zodra er voldoende projecten zijn geanalyseerd, kunnen conclusies worden getrokken over de ontwikkeling. Hoe meer projecten, van een bepaald type of in een wijk worden onderzocht, hoe genuanceerder de conclusies zullen worden. Er is een begin gemaakt met het ontwikkelen van een boekpublicatie: de Atlas van de Rotterdamse Woningbouw. Met dat doel wordt er gewerkt aan essays over specifieke woningtypen, bouwperiodes of wijken. In een groter kader wordt in essays een beeld geschetst van de ontwikkeling van de stad, van de stedenbouwkundige randvoorwaarden voor het wonen en van de ontwikkeling van de woningplattegrond, alsmede over een aantal specifieke onderwerpen over de ontwikkeling van het wonen in Rotterdam, de relevantie ervan voor het hele land en voor de toekomstige ontwikkeling: denk aan de urgentie van renovatie, duurzaamheid en hergebruik van bestaande gebouwen.

Woningtypes
In de loop van meer dan 150 jaar woningbouwproductie zijn verschillende woningtypes ontwikkeld. In de database zijn d.m.v. icoontjes deze verschillende woningtypes aangegeven. Bepaalde woningtypes krijgen een nadere uitleg: de alkoofwoning, de doorzonwoning, de drive-inwoning, et cetera. Hieraan wordt nog gewerkt. Om grip te krijgen op het grote aantal woningentypen heeft de redactie een onderscheid gemaakt tussen de eengezinswoningen en de meergezinswoningen. Daarnaast is er een buitencategorie met uitzonderlijke typen. Hieronder vindt u de onderverdeling:

a. eengezinswoningen
- vrijstaande woning 
- rijtjeswoning 
- twee-onder-een-kapwoning 
- patiowoning 
- kwadrantwoning 
- drive-inwoning 
- rug-aan-rugwoning 
- herenhuis 

b. meergezinswoningen
- boven-benedenwoning 
- portiekwoning 
- galerijwoning 
- corridorwoning 
- torenwoning 
- rug-aan-rugwoning 
- Rotterdamse stapeling

c. bijzondere woontypen
- superblok
- op het water
- in bestaand gebouw met (zichtbaar) andere functie
- groepswoning
- beheerderswoning 

Thematische essays
Een van de meest sprekende voorbeelden van een onderzoeksthema is een 'groeischema', opgesteld door Andries van Wijngaarden, dat mede ten grondslag lag aan het project. Hierin is de hypothese vervat dat de mens steeds meer woonruimte tot zijn beschikking krijgt: de woningen worden groter in oppervlak en de gemiddelde woningbezetting daalt. De beschikbare woonruimte per persoon zou met een factor tien zijn vermenigvuldigd! Overigens zijn er in 2013 signalen dat de woonruimte per persoon weer aan het verminderen is. 
Vanaf 2012 wordt door de redactie systematisch gewerkt aan thematische essays over ontwikkelingen in de woningbouw. Door Andries van Wijngaarden en Jan van de Wetering is een opzet gemaakt over de ontwikkeling van de alkoofwoningen. In de maak is een essay over bouwtechniek: de industriele woningbouw.