29 Augustus 2018

verslag RW-excursie Almere 29 juni 2018

Verslag excursie Almere 29 juni 2018

Verslag excursie Almere 29 juni 2018


lees via deze link de pdf met afbeeldingen



Verslag excursie vernieuwende woningbouw in Almere


 


 


29 juni 2018 met een team gedelegeerden van stichting Rotterdam Woont


 


deelnemers: Andries van Wijngaarden, Frans Hooykaas, Jan van der Schans, Paul Vlug, Jan van de Wetering, Flip  Kolet, Adri van Grinsven, Ruud van Wezel, Lucas van Zuijlen (verslag)


 


Programma (door Andries, op advies Adri Duivesteijn): 


10.30ontvangst en rondleiding door lokale architectuurgids Marie -Josee Roselaers


wandeling in het Homeruskwartier in Almere Poort 


bezoek Tiny Houses aldaar


bezoek aan wijk Almere Duin, gelegen bij het strand (bij brug A6 naar A’dam)


13.00lunch  bij Harbor House Almere Duin,  jachthaven Marina Muiderzand                                                                                                                                                                          


14.00 bezoek Oosterwold , o.a.vrije stedenbouw 


16.00   nazit Buitencentrum Almeerderhout op stadslandgoed De Kemphaan


 


 


inleiding


Almere is een zogenaamde new town, vanaf de jaren 60 gebouwd op de bodem van het IJsselmeer. De nieuwe stad licht op een half uur van centrum Amsterdam en is nog steeds populair onder mensen die in Amsterdam werken of er hebben gewoond.  Het ontbreekt in de stad aan een historisch centrum of  bebouwing. Vanaf de jaren 70 zijn de eerste experimenten gestart met wijken waar bewoners hun eigen ‘fantasiehuis’ konden bouwen. Vernieuwend bouwen en het zoeken naar nieuwe vormen van bouw- en stedenbouw zijn in de halve eeuw die de stad bestaat geworteld. Niet alleen ruimtelijk, maar inmiddels ook sociaal en economisch. In 2022 zal de Floriade in de stad plaatsvinden.  De locatie en infrastructuur worden reeds aangelegd [4 op kaartje p.2].


 


Vandaag hebben we enkele projecten bezocht die tijdens de crisis zijn opgebouwd. Grondlegger van de ideeën voor nieuwe experimenten is de oud wethouder Adri Duivesteijn (vanaf 2006 tot 2013). [Hij slaagde erin om een aanpak van de grond te krijgen waarin de burgers de spil zijn van de ruimtelijke ordening en “mensen zelf de stad maken”. Belangrijke voorwaarde daarbij was dat de grond grotendeels in bezit was  van de overheid.


Volgens Duivesteijn hoeft de burger in het maken van een stad niet louter woonconsument te zijn. Als lid van de Tweede Kamer zette hij zich in voor een ruimtelijke ordening waarin de burger als woonproducent inhoud geeft aan zijn eigen wonen. Een kamermotie uit 1998 legde vast dat een derde van de nationale bouwproductie in particulier opdrachtgeverschap zou verlopen. Daarvan is het in de Vinexwijken niet gekomen.


De grootse verdienste van Duivesteijn’s Almere lijkt me dat hij erin is geslaagd het traditionele ontwikkelingsmodel om te keren en aan te tonen dat mensen zelf wel degelijk verantwoordelijkheid voor hun woonomgeving kunnen nemen. Henk Meijer merkte op dat wil een dergelijk model slagen, je naast de drie P’s van People, Planet en Profit nog een vierde P nodig hebt, die van Power.


De aanpak die Duivesteijn introduceerde om de woonwensen van mensen tot spil van de ruimtelijke ordening te maken, is vooral een proces. Wat me opvalt is dat velen, ook in de groep die zich rond Duivesteijn had verzameld, zelf-bouwen niet als architectuur zien. Dat lijkt me onterecht en staat verdere discussie en ontwikkeling in de weg.


Twee zaken lijken me daarom van groot belang. Het is uitermate wenselijk dat de ervaring van Almere tussen 2006 en 2015 wordt gedocumenteerd, inclusief een typologische analyse van alle woongebouwen die in deze periode tot stand zijn gebracht. Tegelijkertijd lijkt een debat op zijn plaatst over de vraag of en in hoeverre architectuur opnieuw een robuuste zelforganisatie kan faciliteren in de verstedelijkingsopgave die nu voor de deur staat. Harm Tilman]Homeruskwartier in Almere Poort [1 op de kaart]


Het levendige bewijs van ‘mensen maken de stad’ is het Homeruskwartier, door gebiedsontwikkelaar Jacqueline Tellinga “de grootste, door mensen zelf gebouwde wijk” genoemd. Van de 1400 zelfbouwkavels in deze wijk is dertig procent voor de sociale doelgroep gebouwd volgens het programma ‘ikbouwbetaalbaarinalmere’, afgekort tot IBBA. Ook zijn in deze wijk de nodige woningen in mede-opdrachtgeverschap ontwikkeld. Harm Tilman


      



luchtfoto met 1. Poort 2. Duin en 4 Floriadeluchtfoto Almere Poort


 


Onze voortreffelijke gids Marie-Josee introduceerde de stedenbouw van deze wijk als kopie van de kwaliteiten van Amsterdam. De ronde straten in het midden met water als de oude binnenstad van amsterdam met zijn grachten en de daarbuiten gelegen rechte straten als het Plan Zuid van Berlage. Binnen dit stedenbouwkundig plan hebben diverse initiatieven geleid tot een uiteenlopend gevelbeeld van (collectieve) woningen van 3 a 4 bouwlagen.   


zelfbouw Almere Poort


 


 


“Het Homeruskwartier ontstond een stormloop van aanvragers voor een kavel. Met de rondgang door de gids blijven vooral de visuele indrukken hangen, soms voor zien van de anekdotes van de gids. De gevels van recyclede transportbanden, de venster loze woning, de woongroep met de eigen voorzieningen.  


Aarzelend om me aan een architectuur beschouwing te wagen, maar de gevelwanden komen me voor als een bonte collage van ramen en deuren in een steeds wisselende indelingen. Soms heel geslaagd en oorspronkelijk. Afgewisseld met  cataloguswoningen en utilitaire gebouwen, als rustpunten.


Copy-paste architectuur,  dat wil zeggen collages van metselwerk of gevelstuc in bonte kleuren, gevel openingen in soorten en maten, verspringende dakranden, portico’s, kolommen voor de sier, trapgevels van staalconstructies. Individualisme ten top, geen overeenkomst in stijl, tenzij nergens op lijken ook als stijl mag gelden.  Ik moet denken aan de zelfbouwkavels in IJburg en krijg ik de indruk dat hier de teugels meer gevierd zijn.  


De woonomgeving bij het welstandsvrij bouwen doet wel planmatig aan. De rust die dat geeft komt de onrustige gevelwanden ten goede.  Gecombineerd met  een complex woningen in particulier opdrachtgeverschap levert dat een aantrekkelijk en samenhangend beeld op.” FK


 


   


“de aanblik is soms chaotisch doordat de bouwstijlen, materialen en kleuren, niet op elkaar zijn afgestemd. De rol van architecten is minimaal.  Eigenlijk is niets collectief, voor een rij woningen was alléén de fundering door éénzelfde aannemer aangelegd, voor de rest alles individueel gebouwd. Geen  C.P.O., zelfs geen VvE, een gemiste kans.” AvW
    


 


“Positief aan de ‘grachtengordel’ is de sterk gebogen vorm van de straat en daarmee van de huizenrij; dat gebogen zijn is een kwaliteit die een beetje afleidt van de rommelige architectuur die vaak absoluut niet bij elkaar past – een beetje een zootje eigenlijk. Wat me zeer tegenvalt is de stedenbouwkundige opzet van het terreingebruik: ik zou aan de voorzijde van de huizen een smalle eigen zone van bv. 1.20 meter maken met erlangs een straatje en dan de gracht, steenachtig van aard en met straatbomen. Aan de achterkant zou dan een tuintje kunnen met daarachter een parkeerplek. Nu is de gracht een slootje met balkons erboven en zonder achterom-mogelijkheid.” FH


 


De Tiny Houses 


Midden in de grachtengordel, op een voorzieningenkluster, tussen de kramen van de tijdelijke kermis, staan een tiental kleine woningen. Het is sinds een jaar of tien een rage om juist in een compacte woning van max. 40 m2 je complete huishouden te voeren. Soms met een stel of echtpaar. De vaak gehoorde overwegingen van bewoners zijn de kosten en het ‘ontspullen’, het afstand doen van materieel bezit. Interessant in de ontwikkeling is dat bewoners zich zeer bewust zijn van elke cm2  van het huis wat resulteert in een praktische vormgeving van het interieur (dubbel gebruik) en de keuze voor een bijzondere vorm van de gehele woning waar dit alles inpast en het huis een identiteit geeft. Veel Tiny Houses, ook hier in Almere, zijn zo ingericht dat ze zelfvoorzienend zijn in energie en geen rioolaansluiting hebben. Op het terrein staat een Tiny House dat geheel zelfvoorzienend is en dus ook het regenwater zuivert tot drinkwater. De bedoeling is dat er aparte zones worden ingericht in de wijk voor deze huisjes.    


“Stuk voor stuk innovatieve woonvormen, kleiner dan 50 m en toch een complete woning. Bij het bekijken van het rijtje woninkjes was ik onder de indruk van het vernuft  waarmee alle woonfuncties in elkaar geschoven waren.  


Maar soms, bijvoorbeeld bij de cilinderwoning kreeg ik de indruk dat het om een bekroonde ontwerpstudie ging in plaats van  een bruikbaar nieuw product op de woningmarkt. Behalve de lage prijs.  De gerealiseerde ontwerpen  vragen om een vergelijk met de vernuftige ontwerpen van vakantiehuisjes, stacaravans  en campers, met hun compacte sanitair, keukentjes, wegklapbare tafels en bedden.” FK


 


“Tiny houses is een nieuw fenomeen maar wat lost dit op? Het zijn kleine huisjes van ca. 20 a 40 m2 vrij in de ruimte geplaatst op een tijdelijk grondcontract. Een oplossing voor individuele personen om betaalbaar te wonen  Men kan geheel zelf bouwen maar ook een keuze maken uit een steeds ruimer aanbod van industriële producten ( catalogus ) die kant en klaar worden aangevoerd en neergezet. Tussen gewone woningen in de straat lijkt me beter deze te plaatsen in een parkachtige omgeving. Een royale caravan volstaat toch ook?” AvW


 


“Het samenraapsel dat nu in Almere te zien is, werkt een beetje storend bij het beoordelen van elk individueel projectje, maar desondanks zijn er wel een paar aantrekkelijke huisjes bij. De typologie wordt vaak gebruikt voor kleine units die in de achtertuin van de kinderen geplaatst kunnen worden voor het huisvesten van een of meer hulpbehoevende ouders: geen van de huisjes lijkt me daarvoor geschikt. Ook vraag ik me af hoe ze in de regelgeving zijn in te passen, ik herinner mij een suggestie om aan de rand van een wijk in een groenstrook plaats in te ruimen voor eenvoudige kampeerhuisjes voor bv. starters: we kregen toen te horen dat die niet voldoen aan de regels voor woningen: bv. een badkamer-toiletcombinatie mag geen deur naar de woonkamer hebben.” FH


 


Woningbouw in Almere Duin. [2 op de kaart]


DUIN is een bijzondere ontwikkeling op een fantastische plek. Direct aan het IJmeer, met zicht op de skyline van Amsterdam, wordt een uniek stuk stad gemaakt in een nieuw kunstmatig aangelegd duinlandschap. Met echte duinen tot wel 10 meter hoog, bossen en stranden. Met een jachthaven en een levendige boulevard met appartementen, winkels en restaurants.


DUIN is een plan vol contrasten; druk en rustig, beschut en in de wind, natuurlijk en stedelijk.  In DUIN zijn veel dingen net wat anders dan normaal. Het is er niet zo aangeharkt, maar een tikje ruig. Dus geen saaie grijze stoeptegels, maar schelpenpaadjes, hoogteverschillen en slingerende woonstraten. Tevens loop je vanuit je woning zo de natuur in. DUIN betekent wonen op een duin, aan het strand en vlakbij Amsterdam.   


“Een kunstmatig duinlandschap. Verbluffend, terwijl in Nederland er nog maar ternauwernood in de duinen gebouwd mag worden, wordt hier en nieuw duinlandschap gemaakt met bijpassende begroeiing . Alles dwars op de gangbare uitgangspunten voor de grondexploitatie: een lage dichtheid en hoge kosten voor het bouwrijp maken.  Om dit landschap te realiseren is een miljoen kuub  zand aangevoerd. Een logistieke opgave  waarmee zeker 50.000 vrachtriten gemoeid zijn. Waar men voorheen zand opspoot voor het bouwrijp maken (Ommoord) en daarvoor nog het zand verplaatste met industriespoor en dekschuiten, zijn blijkbaar de kosten per ton over de weg zo laag  geworden dat  wegvervoer financieel  haalbaar is.  Dit gegeven biedt zeker mogelijkheden voor geaccidenteerd landschappen is andere steden.


 


In het vlakke Nederland noemen we een hoogte verschil van een paar meter al gauw een berg.  Bergen op Zoom, Hillegersberg, Bergschenhoek, etc.  Die verschillen bieden wat een vlakke verkaveling niet heeft: hellende doorkijkjes, makkelijke scheiding tussen kavels, makkelijk onder kelderen. Wel jammer dat de hoogte verschillen hier niet zijn benut op de geparkeerde auto’s uit het zicht te krijgen.  


Er zijn ook risico’s met deze nieuwe natuur.  Duinen zijn een Eldorado voor konijnen. Het kunstmatige dakpark aan de Parklane boulevard  in Rotterdam werd  in 2015 opgeleverd en kampt nu al met een konijnenplaag.” FK


 


“Mooi ontwerp koopwoningen, afwisselend gebouwd op kunstmatig duinlandschap .


Daar in de buurt : eindeloze, uniforme saaie rijtjes huizen (sociale woningbouw).” AvW


  


“De eerste indruk: wat een hoop werk om zo’n kunstmatige sfeer op te roepen. In tweede instantie de realisatie dat alles in Almere kunstmatig is dus waarom niet? Wat we zagen in de korte tijd dat we er waren: heel gewone rijtjeshuizen maar met een meer dan voortreffelijke materiaalkeuze – een sfeer van aangespoeld en zongebleekt drijfhout en zand. Inspirerend – en dat zonder collectief particulier opdrachtgeverschap (geloof ik).’ FH


 


Vrije stedenbouw in Oosterwold [4 op de kaart]


Oosterwold is een gebied van 4.300 hectare aan de oostkant van Almere en de westkant van Zeewolde. Niet alleen zeer goed bereikbaar vanuit Almere, Amsterdam maar ook voor ’t Gooi. Hier is ruimte voor nieuwe woningen, terwijl het gebied zijn groene en agrarische karakter behoudt en verder ontwikkelt. In dit gebied wordt gestreefd naar een rijke variatie aan woon- en werkmilieus en voorzieningen in lage dichtheden, als tegenhanger van de hoogstedelijke westelijke ontwikkeling.


 


Bij deze ontwikkeling staat de overheid – op het formuleren van spelregels en het verlenen van een vergunningen na – grotendeels aan de zijlijn. Spil in het web is de gebiedsregisseur. Deze heeft een coördinerende rol bij het verkrijgen van een perceel grond en het toetsen van plannen. Wijken, straten en vooraf vastgestelde kavels bestaan niet. De bewoners maken Oosterwold en zijn zowel planoloog als zelfontwikkelaar. Zij leggen binnen verenigingen de infrastructuur van wegen aan en maken de eigen kavel via procedures en onder speciale condities bouwrijp – van landbouw tot woongrond. Traditionele projectontwikkeling heeft geen kans. Elke initiatiefnemer is eindgebruiker van zijn kavel, commerciële grondexploitatie is daarom uitgesloten.


 


“Het klinkt te mooi om waar te zijn; welstandsvrij en een vrije verkaveling. Grond te koop voor 45€ per m2 , 450.000 € per ha. Een project met een hoge mate van deregulering.  Maar er wordt ook regie op gevoerd: het woonoppervlak niet meer dan 1/8 van het totaal, verplicht de helft van het perceel voor agrarische doeleinden te gebruiken, bouwrijp maken en infrastructuur voor rekening bewoners, geen hoofdriool  maar sceptic tanks met helofytenfilters. Oh ja, en dan ook nog  de weg aanleggen om  bij de woningen te komen. Oh ja, en projectontwikkelaars zijn beslist niet gewenst. 


We spreken met twee toekomstige bewoners over de ervaringen die ze hadden. Hun verhalen lopen uiteen : De man die 7 houten woningen realiseerde is duidelijk niet gelukkig met  de begeleiding vanuit de gemeente Almere. Allerlei extra eisen gedurende het proces brachten hem tot wanhoop.  De vertraging die het project opliep wijt hij daaraan, terwijl hij al zijn geld erin gestoken had, en bijna failliet ging.  Het resultaat  mag er echter zijn;  perfecte  gedetailleerde traditionele houtbouw, met steile kappen, de onderste dakpannen een stukje geknikt,  mooi inpaste kozijnen, een lust voor het oog. 


Een stukje verderop komen we bij een straat met drie  bungalows, van dezelfde afmetingen maar van een verschillende afwerking. Cataloguswoningen, feitelijk geen zelfbouw., maar ook geen ontwikkeling risico’s. Een constructie waarbij de toekomstige bewoners een overeenkomst sluiten met een ontwikkelaar waarbij de bewoners als opdrachtgever te boek staan. “ FK   


        


“Grootschalige landinrichting 50% stadslandbouw gecoördineerd door een gebiedsregisseur


zeer grote kavels  wie 200m2 bouwt moet 80% hiervan aan grond erbij kopen en inrichten 


en, beboeren  duurzame productie zoals "stadsboerderij , geitenfokkerij, koeien, voedselbos, fruitteelt,  agrarische coöperaties, natuur, woon- en zorgfuncties  biologische markt , visteelt, volkstuinen , landgoederen. Wegen en riolering in eigen beheer afstemmen en aanleggen, zeer ambiteus allemaal !


De gemeente neemt het toeval als uitgangspunt, rekent op enthousiaste deelnemers, ook horeca


er zijn er nu al te veel (180) aanmeldingen  per jaar, veel grond wordt op tijdelijk contract uitgegeven. bron : gemeentelijke folder.” AvW


 


Boeiend en ambitieus verhaal. Prima uitleg van de ontwikkelaar van de ‘Oostenrijkse’ huizen; zag er goed uit. Trouwens ook de ‘platte’ bungalows aan de andere kant van het terrein. Ik moest erg wennen aan wat ik zag in het hele gebied; veel willekeur en onduidelijkheid. De aanpak hoort nergens bij en is een nieuwe categorie. Je moet het niet zien als een woonwijk met een belachelijk lage dichtheid en ook  niet als boerenland maar iets er tussenin. Als de daar te plegen stadslandbouw daadwerkelijk een substantiële bijdrage aan de voedselvoorziening gaat geven is het best interessant.” FH


   


 


 


 


 


   


Algemene opmerkingen van Adri van Grinsven:


“De excursie was interessant en leerzaam; ook om te leren hoe het niet moet.


Het meest interessante vond ik overigens de Tiny houses. Volgens mij een concept met toekomstwaarde.


Zeker als het lukt om die huizen in gestapelde vorm aan te bieden. Veel mensen hebben andere prioriteiten dan luxe wonen. Ze wonen ook maar kort op een plek en willen flexibel zijn.


Een project met tiny houses in het goedkope huursegment lijkt me zeer interessant.


 


Wat betreft de vrije kavels ben ik kritisch. 


Typisch een voorbeeld om nog enige productie te krijgen in tijden van de bouwcrisis.


Maar niet om tempo te maken en aantallen te realiseren. Al snel raak je verstrikt in al of niet nuttige regelgeving. Een het vervangen van het eindeloze overleg met de overheid door het eindeloze overleg met je buren lijkt me ook geen fijn vooruitzicht.


 


De vrije stedenbouw in Oosterwold vind ik ronduit crimineel. Bewust een wild-west situatie creëren en dan de markt zijn gang laten gaan is onverantwoord. Wat ik vooral onverantwoord vind is dat je op deze manier enorm met de ruimte smijt: het aantal woningen per hectare is belabberd laag. Alsof we in Australië wonen, terwijl we in de regio Amsterdam zitten met een enorm woningtekort.”


 


 


 


 


 


 


 


 


 


 


 


 


 


21 augustus 2018


 


© Rotterdam Woont